![Foto van ESB Professional/Shutterstock.com](/upload_mm/8/e/8/5cb6759f-3c9f-4784-94f1-7a6160476ba6_Print%20version%20300%20DPI-shutterstock_121080043_supermarkt_verpakte_groente_e925aa84_320x800_465x1003.jpg)
Verpakk(ing)en voor versproduct
Verpakkingen worden gebruikt voor transport, opslag en verkoop van verse producten. Een verpakking kan gebruikt worden voor een enkel product, zoals bijv. versgesneden sla, of om een bulkproduct bij elkaar te houden, zoals bijv. kartonnen dozen op een pallet. Een verpakking kan voor marketing doeleinden worden gebruikt en het kan een functie hebben die essentieel is voor het vers houden van bederfelijke producten.
Dankzij het gebruik van verpakkingen zijn lange distributieketens en de vele verschillende handelingen met verse producten mogelijk.
![Gedeeltelijk verpakte komkommers. Foto van Michael Ebardt/Shutterstock.com](/upload_mm/6/4/5/90ec5573-6038-4cbe-a25c-80db7d170344_wrapped-cucumbers-shutterstock_483977671_002_63b6ed99_320x240.jpg)
Verpakken of niet verpakken; dat is de vraag
Ook al bestaan verpakkingen al tientallen jaren, toch is er ruimte voor een nieuwe uitdaging: hoe maken we verpakkingen duurzamer en circulair?
Een van de simpelste oplossingen is om plastic verpakkingen voor verse producten te verbieden. Deze oplossing is mogelijk geschikt voor de producten in een kleinschalige productieketen. Echter, voor grotere commerciële ketens is dit antwoord te simpel.
Een mogelijk antwoord ligt in het gebruik van biobased of recycled plastic om een duurzamer verpakkingsconcept te realiseren Deze nieuwe materialen brengen nieuwe beperkingen met zich mee, beperkingen die per specifieke markt of per specifiek vers product moeten worden aangepakt. Een nieuw evenwicht moet worden gevonden tussen wat het product nodig heeft enerzijds en de nieuwe verpakkingsconcepten anderzijds.
Overzicht belangrijkste functies verpakkingen
![Overzicht belangrijkste functies verpakkingen. Illustratie van WUR.](/upload_mm/7/6/f/b747dee3-af4f-46eb-a2bb-312b674eec86_figure%20NL_a40be084_322x284.jpg)
De hoofdfuncties van verpakkingen
Risico's productschade bij verkeerd gebruik verpakkingen
Eigenschap verpakking | Voorbeeld verkeerd gebruik | Risico |
---|---|---|
Vochtbarrière om uitdroging te verminderen | Te weinig ventilatie | Schimmelgroei en rot |
Mechanische bescherming | Verpakking met te weinig product gevuld | Schade product |
Warmte-afvoer van product mogelijk maken door ventilatiegaten | Te dichte stapeling of afdichting gaten | Ophoping productwarmte en daarmee kwaliteitsverlies |
Warmte-afvoer van product mogelijk maken door ventilatiegaten | Te veel gaten | Uitdroging product Inzakking van dozen door verlies stevigheid door te veel gaten |
Aangepaste luchtsamenstelling om productactiviteit te beperken en houdbaarheid te verlengen | Door te hoge of wisselende temperatuur een niet optimale luchtsamenstelling | Smaakafwijkingen, inwendige kwaliteitsproblemen |
Aangepaste luchtsamenstelling om verkleuring te voorkomen | Te hoge of wisselende temperatuur leidt tot een niet optimale luchtsamenstelling | Bruinverkleuring door fermentatieproces |
Aangepaste luchtsamenstelling om microbiële groei af te remmen | Te hoge of wisselende temperatuur leidt tot een niet optimale luchtsamenstelling | Verkleuring of verkeerde microbiële groei |
Meer over verpakkingen en behoud kwaliteit
Hoe ontwerp je een optimale verpakking?
-
Punnets met aardbeien. Foto van Chatchai.wa/Shutterstock.com Het optimaliseren van de productie en distributie
- Sla het product op bij de laagst mogelijke temperatuur waarbij het product geen schade oploopt. Alleen met goed temperatuurmanagement kan een verpakking succesvol zijn.
- Verpak alleen de producten met de beste kwaliteit en voorkom schommelingen in de productkwaliteit gedurende het jaar.
- Minimaliseer processing-activiteiten, producthandelingen en alle onnodige stappen die mechanische schade kunnen veroorzaken aan het product.
- Sla het product op bij de laagst mogelijke temperatuur waarbij het product geen schade oploopt. Alleen met goed temperatuurmanagement kan een verpakking succesvol zijn.
-
Het verpakkingenlab bij WFBR. Foto van Verse Beeldwaren Meten is weten
- Meet regelmatig de ademhaling (respiratie) van je product.
- Definieer de transpiratiesnelheid van het product en de acceptatiegrens voor uitdroogverschijnselen.
- Definieer welke kwaliteitscriteria essentieel zijn voor je product: bijv. verkleuring, geur, voedselveiligheid.
- Meet regelmatig de ademhaling (respiratie) van je product.
-
Verpakkingsonderzoeker aan het werk. Foto van WUR Kies de beste verpakkingsoptie
- Gebruik een wiskundig model om de gewenste eigenschappen van je bederfelijke product te matchen aan de verpakkingsspecificaties.
- Selecteer het verpakkingsmateriaal dat het beste past bij de gewenste kwaliteitskenmerken. Pas innovatieve technologieën toe om je verpakkingsconcept te optimaliseren (zoals bijv. laser micro-performaties, zuurstof-absorbers (scavenger).
- Voorkom verpakkingen die te fancy zijn of die niet functioneel zijn.
- Gebruik een wiskundig model om de gewenste eigenschappen van je bederfelijke product te matchen aan de verpakkingsspecificaties.
Verpakkingstrends
![Appels met diverse aanduidingen met betrekking tot duurzaam gebruik van product en verpakking. Foto door HollyHarry/Schutterstock.com](/upload_mm/7/2/e/705391da-1e60-40b8-a094-92505f8bb174_shutterstock_1994716535-min_502e8f34_322x202.jpg)
Er zijn diverse trends en ontwikkelingen op het gebied van verpakkingen. Veranderende consumentenbehoeften hebben hierbij een grote invloed, zowel op het aangeboden product als op de verpakkingen. Belangrijke onderliggende trends op dit moment zijn bijvoorbeeld groei van het gemaksegment (convenience) en de opkomst van nieuwe afzetkanalen zoals e-commerce en on-the-go consumptie. Voedselveiligheid krijgt regelmatig meer aandacht door uitbraken van bepaalde ziektes. Daarnaast hebben we ook te maken met klimaat doelen en is er een groeiende maatschappelijke weerstand tegen het gebruik van plastic verpakkingsmaterialen. Deze trends zorgen voor continue verpakkingsuitdagingen, maar ook voor kansen voor bedrijven in de sector. Kijk bijvoorbeeld naar de opkomst van kant-en-klare groente maaltijdpakketten en de opkomst van biologisch geteelde producten.
Qua duurzaamheid wordt er gestreefd naar een meer circulaire economie waarin grondstoffen behouden blijven. Dit in plaats van de huidige lineaire economie waarin grondstoffen worden ontgonnen, producten worden gemaakt en daarna deels weggegooid. Dit creëert een grote afvalberg en het put de hulpbronnen van de aarde uit. Verpakkingen spelen hier ook een rol in. Voor voedselverpakkingen is het lastig om tot compleet circulaire verpakkingen te komen omdat verpakkingen foodgrade moeten zijn wat hergebruik van voedselverpakkingen bemoeilijkt. Wereldwijd hebben diverse landen eigen wetgeving en eisen ten aanzien van verduurzaming van (voedsel)verpakkingen. Ook de EU heeft diverse richtlijnen waarbinnen landen opereren. In het Brancheplan Duurzaam Verpakken wordt beschreven wat de Nederlandse groente- en fruitsector doet om tot verduurzaming te komen van verpakkingen in de keten.
Wegwijzer duurzame verpakkingen AGF
![Wegwijzer voor duurzamere verpakkingskeuzes AGF product. Illustratie van WUR.](/upload_mm/c/2/2/f33f0021-2b4e-4b8f-bcd2-664eb3672c70_wegwijzer_f66fc007_322x191_475x283.jpg)
Uitleg wegwijzer
Bepalen van duurzaamheid van verpakkingen
![Om met impact te verpakken is het belangrijk om impact van de verpakking op duurzaamheid te bepalen. Illustratie door WUR.](/upload_mm/8/c/4/74b6971a-8665-4870-824c-3d8253b02112_5a5486d3-0984-40bd-918b-d3cf39013d84_1.%20Blauwe%20bessen_LR_a2864125_750x400_e4ff2e38_322x171.png)
Welke verpakkingskeuze daadwerkelijk het meest duurzaam is voor een bepaalde product-verpakkingscombinatie wordt door een veelheid aan factoren en details bepaald (schaalgewichten, productie-energie, voedselverspilling, etc.). Om hier een beter beeld van te krijgen is het verstandig om de milieueffecten van verpakte levensmiddelen te berekenen (over de gehele keten), een zogenaamde LCA analyse. Hierin worden allerlei factoren van zowel het teeltproces als het productieproces van het materiaal in meegenomen. Belangrijk is het dat in deze analyse ook het voedselverlies meegenomen wordt dat aan de verpakking wordt toegerekend. Er wordt ook gewerkt aan toevoeging van indicatoren die inschatten wat de bijdrage is van verpakkingen aan zwerfafval en plastic soep. Daarnaast is het belangrijk om te weten in hoeverre materialen daadwerkelijk goed te recyclen of te composteren zijn/worden. Chemische analyses van materialen kunnen nodig zijn om te bepalen of het materiaal voedselveilig is en verenigbaar met het recyclingproces.
WUR-experts kunnen helpen bij vraagstukken over duurzame voedselverpakkingen. Diverse projecten worden uitgevoerd op dit gebied. Lees hier bijvoorbeeld meer over het project Verpakken versus Verliezen. Of lees meer over wat WUR voor bedrijven kan betekenen op dit gebied.
Praktijksituaties
Wilt u meer weten over verpakkingen en het beoordelen van situaties in de praktijk? Vind hier meer uitleg over het gebruik van specifieke verpakkingen zoals dozen, kratten, pallets met voorbeelden van goed gebruik of situaties die tot problemen leiden.